Zarejestruj się Zapomniałeś hasła?

Kategorie

Zabytki w Polsce

Zawartość tej strony wymaga nowszej wersji programu Adobe Flash Player.

Pobierz odtwarzacz Adobe Flash

wojewodztwo  pomorskie 636
wojewodztwo  warmińsko-mazurskie 472
wojewodztwo  wielkopolskie 242
wojewodztwo  małopolskie 163
wojewodztwo  lubuskie 155
wojewodztwo  dolnośląskie 132
wojewodztwo  zachodnio-pomorskie 122
wojewodztwo  mazowieckie 122
wojewodztwo  kujawsko - pomorskie 113
wojewodztwo  podkarpackie 100
wojewodztwo  podlaskie 83
wojewodztwo  śląskie 55
wojewodztwo  lubelskie 41
wojewodztwo  opolskie 37
wojewodztwo  łódzkie 32
wojewodztwo  świętokrzyskie 26

Reklama

Na forum



Ocena i komentarz nowych obiektów.
wysłana przez tedesse
XII- wieczny ponorbertański klasztor w Hebdowie
wysłana przez aspiryna
Guzik nie mam pojecia jaki
wysłana przez aspiryna

Komentarze

2012-05-09 Nick: Contessa
Obecnie Kasztel w Szymbarku pełni rolę Ośrodka Konferencyjno - Wystawienniczego. http://www.gorlice.art.pl/oddzialy-muzeum/osrodek-konferencyjno-wystawienniczy-kasztel-w-szymbarku/historia-kasztelu.html ZAPRASZAM DO ZWIEDZANIA
2012-05-01 Nick: mireks_si
Błędna lokalizacja obiektu cmentarz 11 wsi znajduje się nieco poniżej czyli tak jak w moim wpisie w Żelichowie.
2012-02-27 Nick: Mariusz
Kościół o konstrukcji szkieletowej powstał w 1798 r. Świątynię zbudowano na planie wydłużonego prostokąta z wieżą od strony...
Home » Obiekty sakralne » Zabytkowa cerkiew prawosławna wybudowana dla Cara w 1895 roku.

Zabytkowa cerkiew prawosławna wybudowana dla Cara w 1895 roku. » Białowieża

Cerkiew prawosławna wybudowana dla Cara w 1895 roku.
foto: aspiryna

     Pierwsi mieszkańcy Białowieży ? Rusini ? rekrutowali się z osadników przybyłych na teren Puszczy Białowieskiej głównie z kierunku brzeskowo - łyńskiego. Związani uprzednio z Kościołem prawosławnym, zostali oni po roku 1596 zmuszeni do przejścia na łono Kościoła unickiego.

     Zgodnie z miejscowymi przekazami, już w XVII wieku istniała w Białowieży cerkiewka, która została spalona razem z wsią, podczas szalejącego w 1710 roku moru. Przekazy lokalizują świątynię przy Drodze Browskiej. Jedyną zachowaną po niej pamiątką ma być dzwon z 1661 roku, znajdujący się w kaplicy cmentarnej. Niestety, brak jest potwierdzenia tej informacji w znanych źródłach pisemnych. Początkowo białowieżanie byli przypisani do cerkwi parafialnej w Szereszewie, która otrzymała fundusz i przywileje od Iwana Abramowicza już w 1517 roku. Po wybudowaniu w 1680 roku cerkwi w Suchopolu i utworzeniu parafii suchopolskiej, przeszli do niej. W 1704 roku dwór w Białowieży otrzymał od króla Augusta II prawo kollacji i prezentacji księży suchopolskich. Przynależność Białowieży do parafii suchopolskiej potwierdzają wizytacje z lat 1748, 1757 i 1769. W 1757 roku liczyła ona 733 wiernych, w tym z Białowieży ? 83 osoby. W 1769 roku do parafii należało 251 rodzin ? z Białowieży 23 rodziny (u spowiedzi odnotowano 56 osób). Około 1782 roku cerkiew w Suchopolu spaliła się. Ponieważ wybudowana na jej miejscu kaplica nie mogła pomieścić wszystkich parafian, przystąpiono do budowy nowej świątyni. Prace przy jej wznoszeniu trwały siedem lat. W 1799 roku Białowieża z 30 rodzinami wchodziła jeszcze do parafii suchopolskiej, choć od paru lat posiadała już własną cerkiew. Być może białowieżanie byli przypisani do parafii suchopolskiej jeszcze w 1800 roku, ale już wizyta w 1801 roku ich nie wymienia. Cerkiew w Białowieży została zbudowana w 1793 roku. Akt funduszu świątyni wydał 2 maja 1797 roku główny naczelnik ekonomii skarbowych, major Jan Szczepanowski.


Dokładna data utworzenia w Białowieży osobnej parafii prawosławnej nie jest znana. Prawdopodobnie nastąpiło to w 1800 lub na początku 1801 roku. Nowo wzniesiona cerkiew była drewniana, kryta słomą. Przez wiele lat pozostawała nie ukończona i nie wyposażona. Ikonostas otrzymała dopiero w 1836 roku. W 1870 r. cerkiew była na tyle ruszona zębem czasu, ze postanowiono ja rozebrać. Wcześniej, bo w 1853 roku, staraniem wiernych wybudowano w Białowieży nową, drewnianą cerkiew. Za patrona obrano św. Mikołaja Cudotwórcę. Świątynię umieszczono obok obecnej cerkwi (od strony północnej). 7 października 1860roku cerkiew odwiedził przebywający w Puszczy Białowieskiej na łowach car Aleksander II. Po upływie zaledwie trzydziestu lat nowa cerkiew znajdowała się w fatalnym stanie. Przechyliła się na bok tak, że ściany musiano podpierać drągami. Taką ją zastał 11 grudnia 1885 r. wielki książę Michał Mikołajewicz. Po powrocie do Petersburga rozpoczął starania o przyspieszenie budowy nowej, murowanej świątyni. Chylącą się ku upadkowi cerkiew rozebrano; materiał z niej przekazano parafii prawosławnej w Puchłach, gdzie wykorzystano go przy budowie kaplicy cmentarnej. Budowę cerkwi, zaprojektowanej przez wileńskiego architekta Pimienowa, rozpoczęto wkrótce po ruszeniu prac budowlanych przy pałacu. 20 sierpnia 1894 r. budowę wizytował fundator świątyni-car Aleksander III. Kilka lat wcześniej ukończono budowę domu parafialnego i obiektów gospodarczych dla proboszcza (1891 r.) oraz domu i obiektów gospodarczych dla psalmisty (1893 r.)


Przy cerkwi działał chór złożony z uczniów miejscowej szkoły. W późniejszym czasie drugi chór utworzyli urzędnicy. Obu chórów lubił słuchać car Mikołaj II. Ich umiejętności wykonawcze wysoko oceniali także wielcy książęta rosyjscy, odwiedzający cerkiew podczas pobytów w Puszczy Białowieskiej.

W 1888 r. Puszcza Białowieska przeszła w prywatne dobra carskie. Rok później w Białowieży przystąpiono do budowy okazałego pałacu.

Wyświęcenie nowej cerkwi, uznanej w owym czasie za najpiękniejszą w całej grodzieńskiej guberni, nastąpiło 22 stycznia 1895 r. (według starego stylu). Jej patronem, podobnie jak poprzedniej świątyni, został św. Mikołaj Cudotwórca. Aktu wyświęcenia dokonał biskup litewski i wileński Hieronim. Wieczorem tego dnia w cerkwi odprawiono panichidę po zmarłym carze Aleksandrze III. Nową cerkiew zbudowano z czerwonej cegły, wyrabianej na miejscu przez sprowadzonego z Górnego Śląska Niemca Juliusza Karola Millera . Posadowiono ją na fundamencie z ciosanych kamieni wyszukanych i zwiezionych z Puszczy Białowieskiej. Świątynię zwieńczyły dwie kopuły, z których jedną przeznaczono na dzwonnicę. Do pokrycia dachu użyto blachy pomalowanej na czarno. Ikonostas, wykonany z chińskiej porcelany, sprowadzono z Petersburga (obecnie jest to jedyny tego typu zabytek w Polsce). Ostatecznie prace przy budowie i wystroju ukończono w 1897 r., przed wizytą w Białowieży cara Mikołaja II.

W 1900 r. parafia liczyła 2315 wiernych. Obejmowała ona wsie : Stoczek, Zastawa, Podolany, Pogorzelce, Teremiski, Prybudki (Budy). W okresie do wybuchu I wojny światowej proboszczami parafii byli księża: Czajkowski ( w r. 1846); Parfieniusz Bazylewski (1851-1853), Jan Jakubowski ( do r. 1870); Cyryl Szyryński (14.XII.1870-11III.1884),Michał Szyryński (od 24.VI.1884 do śmierci w dniu 28.IV.1915) i, na krótko, Aleksander Gieleża. Funkcję psalmisty wykonywali m.in. : Stefan Kubajewski, Michał Szyryński, Aleksander Niedielski, Jan Szyryński, Michał Rafałowicz. Starostowie cerkwi z tego okresu to m?in.: Szymon Dowbysz, Aleksander Błank, Aleksander Kołokolcew, M.S. Golonko. Trzej ostatni byli zarządcami Puszczy Białowieskiej. Administracyjnie parafia białowieska podlegała do 1900r. diecezji litewskiej, następnie (do 1915r.) - grodzieńskiej.

W sierpniu 1915 r. prawosławna ludność Białowieży została zmuszona do ewakuacji w głąb Rosji. Wywieziono wtedy większość wyposażenia cerkwi, w tym dzwon o wadze 125 kg, którego donośny głos docierał, przy sprzyjających warunkach atmosferycznych, nawet na obrzeża Puszczy Białowieskiej. Trafił on do Niżnego Nowogrodu. Podobno dzisiaj jest eksponowany w muzeum dzwonów. Ikonostas został pozbawiony ikon oraz wrót carskich i diakońskich.

Dwudziestolecie międzywojenne

Po ustaniu działań wojennych parafianie białowiescy, zdziesiątkowani chorobami i trudnymi warunkami bytowymi, powrócili do mocno zniszczonych siedzib rodzinnych. Cerkiew na szczęście ocalała. Spalił się jedynie (w 1919r. ) dom psalmisty, który odbudowano dopiero podczas następnej okupacji niemieckiej. W okresie międzywojennym wyremontowano świątynię. Uzupełniono jej skrajnie biedne wyposażenie. Zakupiono nowy, nieduży dzwon. W 1938 r. Jan Bajko, Bazyl Bajko i Jan Wołkowycki ofiarowali cztery cenne ikony. Parafia w końcu 1924 r. liczyła 2133 wiernych. Wchodziły do niej wsie: Stoczek, Zastawa, Podolany, Krzyże, Pogorzelce, Teremiski, Prybudki (Budy) i Chwojnik. W przeddzień wybuchu II wojny światowej liczba parafian była dwukrotnie większa (ponad 5000 osób).

Parafią na początku administrował ks. Apolinary Kosteńczyk (23.VIII.1918-10.III.1924), następnie ks. Mikołaj Jerzykowski (10.III.1924-1.II.1925). W okresie od 20.IX.1924 r. obowiązki duszpasterza pełnił czasowo ks. Leoncjusz Kańkowski. 25.X.1924 r. proboszczostwo powierzono ks. Janowi Skalskiemu. Jego następcą został ks. Włodzimierz Cechan (15.IV.1931-1.V.1939). 1.V.1939 r. parafię objął ks. Klaudiusz Puszkarski. Psalmistami w okresie międzywojennym byli: Leonidas Drużyłowski, Dymitr Stempkowski, Teodor Klimiuk, Aleksy Spirydonow, Włodzimierz Żuk, Piotr Szachalewicz, Polikrap Samojlik, Bogdan Marczuk, Borys Dietiejewski, Jerzy Bułgarski, Sergiusz Ranżew. Starostowie cerkiewni to: Stefan Wołkowycki, Nestor Buszko, Teodor Kołacz, Mikołaj Wołkowycki, Grzegorz Bugwin.

Okres II wojny światowej

Z tragizmem wojny parafianie białowiescy zetknęli się już w pierwszym jej dniu. 1 września 1939 r., wczesnym rankiem, nad Białowieżą pojawiły się dwa samoloty niemieckie. Jeden z nich zrzucił kilka bomb, z których dwie trafiły w cerkiew. Jedna eksplodowała wewnątrz świątyni, druga na zewnątrz, tuż przy fundamencie. Całkowitemu zniszczeniu uległa ściana północna z przyległym sklepieniem. W pozostałych sklepieniach powstały znaczne pęknięcia. Wszystkie okna i drzwi, łącznie z ramami i framugami, zostały wyrwane. Rozpryskujące się odłamki bomby zniszczyły w 50% ikonostas. Zburzone zostały także cztery piece berlińskie i jeden zwykły, wzmocniony metalem. Z dzwonnicy i dachu skrzydła południowego spadły metalowe krzyże. Zniszczeniu uległa instalacja elektryczna oraz cały sprzęt cerkiewny, z wyjątkiem dwóch metalizowanych chorągwi. W sumie-cerkiew przedstawiała żałosny wygląd.

Okres tzw. władzy radzieckiej, ze względu na wiadomy stosunek do religii, nie pozwalał na podjęcie starań o przeprowadzenie odbudowy świątyni. Podjęto je dopiero podczas okupacji niemieckiej. Ich ciężar wzięli na swe barki energiczny proboszcz ks. Klaudiusz Puszkarski i starosta cerkiewny Jan Smoktunowicz. Gdy nie powiodły się próby załatwienia sprawy u władz miejscowych, ks. Puszkarski wysłał delegację parafian do władz w Berlinie. Jan Smoktunowicz i Aleksy Wołkowycki ubrali się na tą okazję w zgrzebne, miejscowe stroje, na nogi zaś włożyli łapcie z łyka. Ich wyjazd zakończył się sukcesem. Zgodę na przeprowadzenie remontu świątyni wydał ponoć sam Herman Goering. Sporządzanie kosztorysu prac zlecono Niemcowi, mistrzowi budowlanemu Kazimierzowi Jonefowi.

Do prac remontowych przystąpiono 1 czerwca 1943 r. Malowidła ścienne i niektóre ikony odnowił malarz Teodor Gnicz. Naprawą ikonostasu zajmował się Kupryjan Lisicki, z kolei nowe wrota carski wykonał stolarz Anataol Charytonow. Remont cerkwi trwał około 4,5 miesiąca. Zakończyło go uroczyste wyświęcenie odnowionej świątyni 17 października 1943 r. Wzięli w nim udział przedstawiciele miejscowych władz niemieckich. Aktu wyświęcenia dokonał dziekan hajnowski ks. protojerej Jan Gromotowicz.


Niestety, okres okupacji niemieckiej zapisał się też w pamięci białowieżan licznymi masowymi egzekucjami okolicznej ludności. Jedno z miejsc straceń znajdowało się u wejścia na plac cerkiewny (dzisiaj znajduje się tu głaz z pamiątkową tablicą). Na rosnących tutaj drzewach umieszczano szubienice, po czym wieszano na nich skazańców. Na każdą taką egzekucję spędzano przed cerkiew mieszkańców Białowieży, każąc im przyglądać się okrutnej ceremonii. Pierwszą egzekucję na drzewach przycerkiewnych przeprowadzono 9 września 1942 r. Miesiąc wcześniej na słupach telegraficznych, znajdujących się na rogu dzisiejszych ulic Waszkiewicza i Sportowej (nie opodal cerkwi) powieszono telegrafistę Konstantego Barmutę z żoną Lidią, mieszkających na stacji kolejek leśnych w Nieznanym Borze. Ciała ofiar zazwyczaj wisiały na miejscu straceń jakiś czas, po czym zdejmowano je i grzebano na miejscowym cmentarzu. Ostatnia egzekucja przed cerkwią odbyła się 17 września 1943 r. Ogółem powieszono tutaj ponad 90 osób. Wielu ze straconych było wyznawcami prawosławia.

W czasie II wojny światowej parafia białowieska pozyskała utalentowanego psalmistę Jakuba Cyba. Rozpoczął on pracę w cerkwi 5 listopada 1939 r., jako pełniący obowiązki psalmisty. 10 marca 1944 r. oficjalnie mianowano go psalmistą. Funkcję tę Jakub Cyb wykonywał aż do śmierci w 1976 r.

 

Informacje pochodzą ze strony:  Parafia św. Mikołaja


Wpis dodał: aspiryna / 2011-05-01

Oceń obiekt:
Oddano głosów :2


Galeria

Historia miejscowości

Białowieża

Aby dodać komentarz - Zaloguj się!

Wasze komentarze

~ :
Data:

Odsłon: 2978

Polecamy

Obiekt na mapie oraz pozostałe zabytki w regionie

Uwaga!!! punkty GPS mogą być podane orientacyjnie
N°: 52.7031 E°: 23.8512  Współrzedne GPS » N° 52° 42´ 11.16   » E° 23° 51´ 4.32

Zobacz również:
Województwo: podlaskie Powiat:  hajnowski  Gmina:  Białowieża Miejscowość:  Białowieża

Style architektoniczne

inne wybrane obiekty :
Izba Muzealna im. Antoniego Krajewskiego » województwo: małopolskie   » miejscowość: Lanckorona
Stare budynki okolice Elektrowni Wodnej Braniewo » województwo: warmińsko-mazurskie   » miejscowość: Braniewo
Kasztel w Szymbarku » województwo: małopolskie   » miejscowość: Szymbark
Kościół św. Bartłomieja » województwo: warmińsko-mazurskie   » miejscowość: Pasłęk
Śluza nr 13, "Walkowice" » województwo: wielkopolskie   » miejscowość: Walkowice

Pozostałe style architektoniczne:
romanski gotycki renesans barok rokoko klasycyzm neoromanizm neogotyk neobarok neorenesans neoklasycyzm secesja eklektyzm modernizm

Aktualnie
45 Gości, 0 Użytkowników

Ostatnio dołczyli do nas
Witamy Stefan123, nasz najnowszy użytkownik.
Nasi sympatycy
Wybierz użytkownika